Bezoek aan De Kruisberg
Tijdens de oorlog was De Kruisberg een zogeheten noodgevangenis van de Duitse Sicherheitsdienst.
In de voormalige cellen vertelt Stichting Doetinchem Herdenkt verhalen van verzetsmensen en gealieerden die er gevangen zaten.
Na de bevrijding werden er (vermeende) NSB'ers en collaborateurs opgesloten.
Ook hun verhalen worden verteld. Voor een bezoek kunt u zich aanmelden.
De Kruisberg
Noodgevangenis Sicherheitsdienst
Bewaring- en verblijfskamp
SD-noodgevangenis
Op 1 september 1944 vorderden de Duitsers het Rijksopvoedingsgesticht De Kruisberg. Vier dagen later nam de gevreesde Sicherheitsdienst bezit van het complex. Ze sloten er honderden verzetsmensen en geallieerden op.
Todeskandidaten
In de cel waar de Doetinchemse verzetsvrouw
et Gerritsen gevangen zat, wordt door SDH haar verhaal verteld.
Vanaf september 1944 zaten er geallieerde militairen en honderden verzetsmensen gevangen. Het betrof veelal Todeskandidaten.
Op 1 februari werden 94 gevangenen afgemarcheerd naar het treinstation. 's Nacht vertrok de trein naar concentratiekamp Neuengamme. Zeventien mannen sprongen onderweg uit de trein.
Op 2 maart 1945 werden 46 van hen gefusilleerd op het Rademakersbroek bij Varsseveld als represaille voor de moord op vier Duitse militairen door het verzet.
Op 8 maart ondergingen 25 andere gevangenen eenzelfde lot bij de Woeste Hoeve als vergelding voor de aanslag op SS-polizeichef Rauter.
Bewaar- en Verblijfkamp
Na de bevrijding zaten er 1300 NSB-leden en -vermeende- collaborateurs uit negentien Achterhoekse gemeenten opgesloten.
aanmelding
SDH heeft de cel waar de Doetinchemse verzetsvrouw Iet Gerritsen met vier andere vrouwen zat opgesloten zo authentiek mogelijk ingericht. Met onder meer een houten bed (brits) met strozak en een emmer die als wc dienstdeed. Dat is gebeurd op basis van haar dagboeken die haar dochter aan SDH schonk.
De cellen worden door SDH op gezette tijden voor publiek opengesteld. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn tijdens Bevrijdingsdag of Open Monumentendag. De openstelling worden via de sociale media en deze website bekendgemaakt.
Voor een bezoek op andere momenten is aanmelding noodzakelijk. Dat kan middels het formulier hiernaast.
U krijgt vervolgens zo spoedig mogelijk bericht.
Voor scholen of groepen kan een aparte afspraak worden gemaakt.
Rondleidingen zijn overdag en 's avonds mogelijk (zaterdag en zondag uitsluitend overdag), ook voor scholen.
Indien u een voorkeur hebt, dan kunt u dat op het aanmeldformulier vermelden onder opmerkingen.
Kosten € 4,50 per persoon vana 16 jaar.
Jeugd tot en met 15 jaar gratis.
Groep € 45,-
Voor scholen geldt een bijdrage in overleg.
aanmeldformulier bezoek Kruisberg
De bovenstaande foto laat de jongens [meeuwen (10-13 jaar) en stormers (14-17 jaar) genoemd] van de Nationale Jeugdstorm (NJS) voor Scala in de Dokter Huber Noodtstraat zien. Het betrof een door de NSB opgerichte jeugdbeweging, vergelijkbaar met de Hitlerjugend en de Bund Deutscher Mädel (BDM) in Duitsland. Het waren veelal kinderen van NSB-ouders. Net als de meisjes (meeuwkes en stormsters) marcheerden zij op gezette tijden door Doetinchem en hielden ze oefeningen op het terrein van de Veemarkt.
Het waren kinderen die niet verantwoordelijk gehouden kunnen worden voor de keuze van hun ouders. Ouders die na de bevrijding in veel gevallen werden opgesloten op de Kruisberg.
Openstelling Kruisberg voor (familie-) leden voormalige (vermeende) NSB-leden
Direct na de bevrijding zaten in De Kruisberg 1300 Achterhoekse (vermeende) NSB'ers gevangen. Een anderd deel zat in kamp Vosseveld in Winterswijk. In de gevallen dat beide ouders gevangenzaten belandden hun kinderen in veel gevallen in tehuizen.
In Nederland kwamen twintigduizend NSB-kinderen in tehuizen terecht, waar ze moesten worden heropgevoed onder verantwoordelijkheid van de Stichting Bijzondere Jeugdzorg. In de praktijk kwam het erop neer dat ze hard gestraft werden voor het gedrag van hun ouders.
In Gelderland waren duizend NSB-kinderen in tien verschillende tehuizen geplaatst. Eén van de eerste kinderkampen was huis De Heidepol, op het terrein van het Koonings Jaght in Schaarsbergen. Bij Wehl was kamp De Kemp.
De ouders van deze kinderen verbleven naast De Kruisberg ook in Avegoor in Ellecom. De ouders mochten hun kinderen af en toe een bezoek brengen, wat regelmatig tot emotionele taferelen leidde.
Huize De Heidepol
De Heidepol leek volgens ex-geïnterneerde kinderen meer op een strafkamp met lijfstraffen en opsluiting in de kelder. Ook moesten kinderen regelmatig zonder eten naar bed. Er was bovendien sprake van geestelijk en seksueel misbruik.
Nadien werden ze vaak in hun woonomgeving gepest of gemeden door andere kinderen. Dat overkwam zelfs kinderen die jaren na de oorlog uit NSB-ouders zijn geboren. Velen hebben daar traumatische ervaringen aan overgehouden.
Vandaar dat Stichting Doetinchem Herdenkt ook daar aandacht aan wil besteden.
kamp De Kemp bij Wehl
Plattegrond De Kruisberg
Hiernaast ziet u een plattegrond van het voormalige
gevangeniscomplex De Kruisberg. De ingang is aan de Klootsemastraat.
De oorlogscellen bevinden zich in de westelijke vleugel, na binnenkomst, rechts naast het hoofdgebouw. De zij-ingang is afgesloten. U wordt
verzocht fietsen te stallen op het tegelplateau direct na de brug.
Auto's kunt u parkeren op de parkeerplaats voor de brug.
